!

ईश्वराची भीती दाखवून भोळ्या-भाबड्या लोकांना भंडविणाऱ्या लोकांनी आज कोरोनाच्या भीतीमुळे सारी देवस्थाने  बंद केली आहेत.

 या संकटातून आपणास आता देव वाचवू शकत नाही,अशी त्याची ठाम धारणा झाली आहे. तसे नसते तर त्याने स्वतःला घरात बंदिस्त करून           ' आपणच आपले रक्षक आहोत' असे घोषित केले नसते. इतरवेळी लहान-सहान गोष्टीसाठी ईश्वराचा धावा करणारा माणूस आता ईश्वरापासून लांब राहणेच पसंत करीत आहे.

 अर्थात आता माणूस सक्षम व स्वावलंबी बनत चाललेला आहे.

असे स्वप्न सव्वाशे वर्षांपूर्वी नित्शे या तत्वज्ञाने पाहिले होते.

त्याची ही आठवण !

" सूर्य उगवल्या उगवल्या लगेचच मॅडमॅनने कंदील पेटवला आणि तो हातात घेऊन मॅडमॅन बाजाराच्या दिशेने धावू लागला. बाजारात पोचताच तो जोर जोरात ओरडू लागला. ‘मी देव शोधतोय. मी देव शोधतोय,’ असं म्हणू लागला.

बाजारात अनेक नास्तिक लोकं जमले होते. ते त्याला बघून हसू लागले. एकाने विचारलं, ‘कुठं हरवलाय तुझा देव?’ दुसरा एक जण टोमणा मारत म्हणाला, ‘लहान मुलासारखा हरवला की काय? का लपून बसलाय देव? त्याला आमची भीती वाटते का? तो समुद्रसफारीवर गेला का? का देश बदलला त्यानं?' सारे हसत राहीले. मॅडमॅननं त्यांच्याकडे रागानं पाहिलं.
‘देव कुठे गेला? मी सांगतो. देव मेला आहे आणि आपणं त्याला मारलंय’ मॅडमॅन उत्तरला. तुम्ही आणि मी मारलंय त्याला. पण आपण हे केलं कसं? समुद्राचं सगळं पाणी एकाच घोटात पिण्याची ताकद आपल्यात आली कुठून? क्षितिजच पुसून टाकता येईल असा स्पंज आपण आणला कुठून? पृथ्वीला तिच्या सूर्यापासून तोडलं तेव्हा आपण काय केलं? आता आपण कुठे जाणार?’ मॅडमॅन बडबडत राहिला.

देव मेला आहे !

एका गडद, दीर्घ अंधाराची चाहूल त्याला लागली होती. आणि म्हणूनच त्यानं भल्या सकाळी कंदील पेटवला होता. त्याच्या प्रकाशात त्याला एवढंच दिसत होतं की देवाचा आपण खून केलाय आणि ही गोष्ट अजून कुणाला कळलीच नाही. ‘मी फार लवकर आलो. ही योग्य वेळ नव्हती. वादळ यायला अजून वेळ आहे’ असं काहीबाही बडबडत मॅडमॅन निघून गेला.

प्रसिद्ध फिलॉसॉफर फ्रेडरिक नित्शे याने त्याच्या 'द गे सायन्स' या पुस्तकात मॅडमॅनची ही गोष्ट सांगितलीय. ‘देव मेलाय आणि आपण देवाला मारलंय’ असं धक्कादायक विधान नित्शे करतो. आणि त्याला काय म्हणायचंय हे काही केल्या आपल्या लक्षात येत नाही.

अठराव्या वर्षी उडाली देवावरची श्रद्धा

  फ्रेडरीक विल्यम नित्शे हा १९ व्या शतकातला जर्मन फिलोसॉफर. १८४४ मधे तेव्हाच्या प्रशियातल्या रॉकेन या गावी त्याचा जन्म झाला. वडलांच्या मृत्यूनंतर आई आणि घरातल्या महिलांच्या लाडाकोडात वाढलेल्या नित्शेच्या बोलण्यात, वागण्यात बायकांसारखा नाजूकपणा असायचा. त्याचवेळी मोठ्या मोठ्या मिशा ठेवण्याची त्याची हौस त्याच्या प्रत्येक फोटोत दिसते.

'पाश्चात्य तत्त्वज्ञानाची कहाणी' या पुस्तकात साने गुरूजींनी नित्शेविषयी लिहिलंय. ते म्हणतात, ‘आदर्श मर्दपणा आपल्या अंगी यावा म्हणून शरीराने आणि विचाराने तो स्वतःची जन्मभर तयारी करत होता. मी जे नाही तो माझा देव, तो माझा सद्गुण असं नित्शे म्हणायचा.’

नित्शेने जगाला अस्तित्ववादाची ओळख करून दिली, असं म्हणतात. असं असलं तरी स्वतः नित्शेनं कधीही स्वतःला अस्तित्ववादी म्हणवून घेतलं नव्हतं. वयाच्या अठराव्या वर्षी आपल्या पूर्वजांच्या देवावरची त्याची श्रद्धा उडाली आणि उरलेलं आयुष्य त्यानं नवीन देवतेच्या शोधात घालवलं. पुरुषोत्तम अतिमानव म्हणजेच सुपरमॅन या संकल्पनेत त्याचा हा शोध पूर्ण झाला.


देवाचा मृत्यू झालेला काळ

नित्शे ज्या काळात राहत होता तो विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीचा काळ होता. भरपूर नवंनवे शोध लागत होते. देवाने सात दिवसांत ही सृष्टी निर्माण केलीय, असं सांगणारं ख्रिश्चन धर्माचं तत्त्वज्ञान चार्ल्स डार्विन नावाच्या माणसानं खोडून काढलं होतं आणि त्या ऐवजी 'सर्व्हावल ऑफ द फिटेस्ट' हा सिद्धांत मांडला. जगण्याच्या लढाईत जो जीव ताकदवान असतो तोच टिकतो या डार्विनच्या शास्त्रानं नित्शेला पछाडलं होतं.

या सगळ्या  विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या झगमगाटात ख्रिश्चन धर्माचं काही कामच उरलं नव्हतं. देव नाही किंवा निदान देव नसू शकतो यावर लोकांचा विश्वास बसत होता. विज्ञान आणि तंत्रज्ञानानं धर्माची जागा घेतली होती. या सगळ्यानं नित्शेच्या आसपासचे अभ्यासक फार भारावून गेले होते. या वैज्ञानिक प्रगतीचं त्यांच्या मनात अपार कौतूक होतं.

पण इतकी वर्ष धर्मानं मानवाला दिलेली नीतीमूल्य विज्ञान देऊ शकत नाही हे नित्शेनं बरोबर हेरलं. या सगळ्या प्रसंगाचं तो ‘डेथ ऑफ गॉड’ म्हणजेच देवाचा मृत्यू असं विश्लेषण करतो. देवाचा मृत्यू झालाय म्हणजे माणसांच्या मनातून आणि हृदयातून देव नाहीसा झालाय, असं त्याला म्हणायचं होतं.

नव्या नैतिकतेची गरज

हाच देव जेव्हा त्या पिढीतल्या लोकांच्या मनात आणि हृदयात जिवंत होता तेव्हा तो नैतिकता पुरवत होता. अनैतिक वागणाऱ्याला शिक्षा करत होता. पण देव मेला आहे हे लोकांना कळलं होतं. त्यामुळे आता कसंही वागलं तरी शिक्षा करणारं कुणीही नाही हे माणसाला कळून चुकलं होतं.

सगळ्या अपराधीपणाच्या भावनेपासून मुक्त करणारं एक सुखद ज्ञान देवाच्या मृत्यूनं जगाला झालं होतं. देवाचा मृत्यू झालाय. त्यामुळे आता आयुष्यातली नैतिकतेची पोकळी भरून काढायला काहीतरी नवं तत्त्वज्ञान, नवा देव पाहिजे, असं नित्शेला वाटू लागलं.

लेखक :- ✍️ SanveeR Narwade✍️
टिप सर्व पुस्तक वाचुन च मी काही पाॅइंट जोडलेत चुक असल्यास समजुन घ्यावी